หลากมิติแห่งสายน้ำ ! เมื่อ ‘น้ำ’ ไม่เคยหยุดนิ่งในงานศิลปะ

เมื่อลมหนาวแรกเริ่มพัดผ่านมาพร้อมกับเดือนพฤศจิกายน เดือนแห่ง ‘เทศกาลลอยกระทง’ ที่ผู้คนต่างหันกลับมามองสายน้ำในฐานะพื้นที่แห่งการขอขมา ‘น้ำ’ ในความคุ้นชินของเรามักผูกโยงอยู่กับวิถีชีวิต ความศรัทธา และความอ่อนโยนที่หล่อเลี้ยงสรรพสิ่ง แต่เคยลองตั้งคำถามไหมว่า

เมื่อสายน้ำไหลเข้าสู่โลกแห่งศิลปะ
ศิลปินแต่ละยุคสมัยมองเห็นและถ่ายทอด
‘พลังแห่งน้ำ’ ออกมาในมิติที่แตกต่างกันอย่างไรบ้าง ?

ในโลกของงานสร้างสรรค์ ‘น้ำ’ ไม่เคยมีรูปร่างหรือความหมายที่ตายตัว บางครั้งน้ำทำหน้าที่เป็นตัวแสดงหลักที่ดุดัน ทั้งในรูปของคลื่นพายุคลั่งที่ทดสอบศรัทธาและความเปราะบางของมนุษย์ ขณะที่ในอีกมุมหนึ่ง น้ำกลับปรากฏกายอย่างสงบนิ่งและศักดิ์สิทธิ์ ไม่ว่าจะเป็นสายน้ำตกที่ไหลรินท่ามกลางธรรมชาติอันยิ่งใหญ่ ผืนทะเลสาบที่นิ่งสงัดดุจกระจกเงาสะท้อนความงามเหนือกาลเวลา ไปจนถึงแรงสาดกระเซ็นในสระว่ายน้ำยุคสมัยใหม่ที่หยุดเสี้ยววินาทีของเวลาไว้ได้อย่างน่าพิศวง

The Gulf Stream, 1836–1910, Winslow Homer

และเมื่อก้าวเข้าสู่พรมแดนศิลปะร่วมสมัย ‘น้ำ’ ยังขยายขอบเขตออกไปเป็นสายน้ำตกขนาดมหึมากลางมหานครที่ปลุกให้ผู้คนหันกลับมาใส่ใจสิ่งแวดล้อมรอบตัว หรือแม้แต่การตีความแก่นแท้ของความโปร่งแสงที่แปรเปลี่ยนไปตามแสงและสายตาของผู้ชม

ในเดือนแห่งสายน้ำปีนี้ ชวนทุกคนมาเปิดมุมมองใหม่และร่วมออกเดินทางสำรวจ ‘พลังแห่งน้ำ’ ผ่านหลากเรื่องเล่าและหลายวิธีการถ่ายทอดในงานศิลปะจากต่างยุคต่างวัฒนธรรม เพื่อค้นพบว่าภายใต้องค์ประกอบพื้นฐานที่เรียบง่ายที่สุดอย่าง ‘น้ำ’ นั้น ซ่อนอารมณ์ ความคิด และจิตวิญญาณอันทรงพลังเอาไว้มากเพียงใด


เสี้ยววินาทีก่อนการอัศจรรย์ - The Storm on the Sea of Galilee, Rembrandt van Rijn  

ในบรรดาผลงานทั้งหมดของปรมาจารย์ยุคทองแห่งศิลปะดัตช์อย่าง ‘Rembrandt van Rijn' ภาพ 'The Storm on the Sea of Galilee' ซึ่งวาดขึ้นในปี ค.ศ. 1633 ถือเป็นภาพทิวทัศน์ ‘ทะเล’ เพียงชิ้นเดียวเท่าที่รู้จักของศิลปินผู้นี้ จัดแสดงอยู่ที่พิพิธภัณฑ์ Isabella Stewart Gardner Museum ในเมืองบอสตัน สหรัฐอเมริกา ก่อนถูกโจรกรรมเมื่อวันที่ 18 มีนาคม ค.ศ. 1990 โดยคนร้ายที่ปลอมตัวเป็นเจ้าหน้าที่ตำรวจบุกเข้าไปขโมยงานศิลปะถึง 13 ชิ้น และทางพิพิธภัณฑ์ยังคงแขวนกรอบรูปเดิมที่ว่างเปล่าไว้ในห้องเพื่อรอวันได้คืน

The Storm on the Sea of Galilee, 1633, Rembrandt van Rijn

ในมิติของเรื่องเล่า แร็มบรันต์ถ่ายทอดเหตุการณ์จากพระคัมภีร์ไบเบิลภาคพันธสัญญาใหม่ เมื่อพระเยซูและเหล่าสาวกเผชิญพายุรุนแรงกลางทะเลกาลิลี เขาหยุดเวลาไว้ที่ ‘เสี้ยววินาทีก่อนการอัศจรรย์’ นั่นคือห้วงเวลาแห่งความตื่นกลัวและความกังขาสูงสุด ก่อนที่พระเยซูจะทรงห้ามพายุให้สงบลง น้ำในภาพนี้จึงไม่ใช่เพียงฉากหลัง แต่เป็นตัวแสดงหลักที่กระโจนเข้าปะทะเรือประมง คลื่นยักษ์ซัดหัวเรือจนยกสูง ใบเรือฉีกขาด และผู้โดยสารบนเรือ ต่างแสดงปฏิกิริยาต่อภยันตรายอย่างเป็นมนุษย์ปุถุชน ตั้งแต่การโหนเชือก ยึดเสากระโดง ไปจนถึงสาวกคนหนึ่งที่ก้มหน้าอาเจียนเพราะเมาคลื่นข้างกราบเรือ 

เขาใช้เสากระโดงเรือทแยงมุม แบ่งผืนผ้าใบออกเป็นสองส่วนที่ขัดแย้งกัน ด้วยเทคนิคแสงเงาตัดกันรุนแรงแบบบาโรก อย่าง ‘เคียรอสคูโร’ (Chiaroscuro) ลำแสงสว่างจ้าจากมุมบนซ้ายทะลุผ่านหมู่เมฆทึบเผยให้เห็นผืนฟ้าสีน้ำเงินเพียงหย่อมเดียว พร้อมสาดแสงลงมากระทบยอดคลื่นสีขาวและเหล่าสาวกฝั่งหัวเรือที่กำลังดิ้นรนเอาชีวิตรอดอย่างตื่นตระหนก ตรงกันข้ามกับท้ายเรือฝั่งขวาที่จมอยู่ในเงามืด ซึ่งพระเยซูทรงเอนพระวรกายในฉลองพระองค์สีน้ำเงินอย่างสงบนิ่ง

แร็มบรันต์ได้ใส่ภาพเหมือนตนเองไว้กับชายที่หันหน้าสบตากับผู้ชมโดยตรง เพื่อดึงผู้ชมให้เข้ามาร่วมเผชิญพายุและตั้งคำถามต่อศรัทธาไปพร้อมกับศิลปินในเชิงสัญลักษณ์และความหมาย ‘น้ำ’ ในรูปของ ‘ทะเลคลั่ง’ คือตัวแทนของวิกฤตชีวิตและความกลัวที่ถาโถมเข้าครอบงำมนุษย์ ส่วนเรือประมงสะท้อนความเปราะบางของการดำรงอยู่ งานชิ้นนี้จึงไม่ใช่เพียงภาพวาดศาสนา หากแต่เป็นบทสำรวจทางจิตวิทยาว่าด้วยทางเลือกระหว่างความตื่นตระหนกกับความไว้วางใจ


เรื่องเล่าที่ไร้ตัวละครเอกที่เป็นมนุษย์ - The Wave (Series), Gustave Courbet

‘Gustave Courbet' จิตรกรผู้ปฏิวัติแห่ง ‘ขบวนการสัจนิยม’ (Realism) ชาวฝรั่งเศส รู้จักทะเลครั้งแรกในการเดินทางไปเมือง Le Havre แคว้นนอร์มังดี เมื่อปี ค.ศ. 1841 ก่อนจะหันมาทุ่มเทวาดภาพทะเลอย่างเข้มข้นระหว่างปี ค.ศ. 1865–1873

มีภาพทะเลที่ยืนยันได้แล้วอย่างน้อย 50 ชิ้น และอาจมีจำนวนรวมตลอดชีวิตมากกว่า 100 ชิ้น หัวใจสำคัญของภาพ ‘ชุดคลื่น’ (The Wave/La Vague) ก่อตัวขึ้นในฤดูร้อนปี ค.ศ. 1869 เมื่อกูร์เบต์พำนักที่เมืองชายทะเลนานสองเดือนและสร้างสรรค์ภาพทะเลถึง 29 ชิ้น กระจายอยู่ในพิพิธภัณฑ์ชั้นนำทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นในฝรั่งเศส อังกฤษ เนเธอร์แลนด์ เยอรมนี รัสเซีย สหรัฐอเมริกาออสเตรเลีย และญี่ปุ่น

The Wave (Berlin), 1869–1870, Gustave Courbet

เรื่องเล่าของกูร์เบต์ คือ ‘เรื่องเล่าที่ไร้ตัวละครเอกที่เป็นมนุษย์’ เสี้ยววินาทีที่คลื่นทะเลอันดุดันม้วนตัวตั้งชันพร้อมยอดฟองคลื่นสีขาวก่อนถาโถมซัดลงบนชายหาดหิน นี่คือการท้าทายขนบสถาบันศิลปะฝรั่งเศสในยุคศตวรรษที่ 19 ที่ยกย่องภาพประวัติศาสตร์และเรื่องเล่าในอุดมคติ เขากลับเลือกวาดมวลน้ำธรรมดาที่ปรากฏต่อสายตาจริง เปลี่ยนผืนน้ำที่เคลื่อนไหวรวดเร็วให้หนักแน่น ด้วยการปาดสีน้ำมันเนื้อหนาโดยใช้ ‘มีดทำครัว’ ช่วยสร้างพื้นผิวที่สะท้อนพลังอันป่าเถื่อนของธรรมชาติ 

The Wave (Series), 1869–1870, Gustave Courbet

นอกจากความจริงทางธรรมชาติ ชุดภาพคลื่นยังแฝงอารมณ์ความตึงเครียดทางการเมืองในประวัติศาสตร์ฝรั่งเศสไว้อย่างลึกซึ้ง ระหว่างปี ค.ศ. 1869–1870 เมื่อฝรั่งเศสก้าวเข้าสู่วิกฤตก่อนสงครามฝรั่งเศส–ปรัสเซีย บรรยากาศในภาพทะเลของกูร์เบต์ ก็ทวีความมืดครึ้มและปั่นป่วนขึ้นตามลำดับ นักวิจารณ์ศิลปะได้ตีความเกลียวคลื่นที่ตั้งท่าทะยานขึ้นของกูร์เบต์ว่า เป็นนิมิตหมายแห่งเสรีภาพทางการเมือง ชุดผลงานภาพคลื่นนี้ จึงเป็นหมุดหมายสำคัญที่ปลดปล่อยเนื้อสีน้ำมันให้เป็นอิสระและยกระดับธรรมชาติธรรมดาให้กลายเป็นสัญลักษณ์แห่งพลังมวลชน

The Wave (Series), 1869–1870, Gustave Courbet


พลังชีวิตและจิตวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ของธรรมชาติ - A Tour of the Waterfalls of the Provinces (Series), Katsushika Hokusai 

ข้ามซีกโลกมายังญี่ปุ่นในยุคเอโดะ ‘Katsushika Hokusai' ศิลปินภาพพิมพ์ ‘อุคิโยเอะ’ (Ukiyo-e) ได้สร้างสรรค์ชุดภาพพิมพ์แกะไม้ท่องเที่ยวน้ำตกในแคว้นต่างๆ 'A Tour of the Waterfalls of the Provinces' ขึ้นราวปี ค.ศ. 1832–1833 ประกอบด้วยภาพพิมพ์สีบนกระดาษแนวตั้ง จำนวน 8 แผ่น ได้แก่ 

  1. น้ำตกคิโยทากิ คันนอน (Kiyotaki Kannon) ที่ซาคาโนชิตะ บนเส้นทางโทไคโด
  2. น้ำตกอาโออิกาโอกะ (Aoigaoka) ในนครหลวงตะวันออก
  3. น้ำตกโอโนะ (Ono) บนเส้นทางคิโซไคโด
  4. น้ำตกคิริฟุริ (Kirifuri) ณ ภูเขาคุโรคามิ แคว้นชิโมตสึเกะ
  5. น้ำตกอมิดะ (Amida) ในหุบเขาลึกแห่งเส้นทางคิโซ
  6. น้ำตกล้างม้าของโยชิสึเนะ (Yoshitsune) ณ โยชิโนะ แคว้นยามาโตะ
  7. น้ำตกโยโร (Yōrō) แห่งแคว้นมิโนะ
  8. น้ำตกโรเบ็น (Rōben) ณ ภูเขาโอยามะ แคว้นซางามิ

A Tour of the Waterfalls of the Provinces (Series), c. 1832–1833, Katsushika Hokusai

น้ำตกทั้ง 8 แห่งล้วนเป็นสถานที่จริงตามเส้นทางจาริกแสวงบุญและจุดชมทิวทัศน์สำคัญในยุคนั้น โดยหลายแห่งอย่างน้ำตกคิริฟุริ อมิดะ และโยโร ยังคงได้รับการยกย่องให้เป็นหนึ่งใน 100 น้ำตกที่งดงามที่สุดของญี่ปุ่นมาจนปัจจุบัน 

น้ำในงานชุดนี้ครอบครองพื้นที่ส่วนใหญ่ของแผ่นกระดาษ ทำหน้าที่เป็นประธานอันยิ่งใหญ่ที่ข่มขนาดของมนุษย์ให้ดูเล็กจ้อย ไม่ว่าจะเป็นนักเดินทาง ชาวบ้านบนทางเดินลาดเขา หรือผู้ปฏิบัติธรรม ในภาพน้ำตกโรเบ็น การจัดวางสัดส่วนเช่นนี้สะท้อนความเชื่อแบบวิญญาณนิยมของโฮคุไซ ที่มองว่าสายน้ำไม่ได้เป็นเพียงภูมิทัศน์ไร้ชีวิต หากแต่เปี่ยมด้วยพลังชีวิตและจิตวิญญาณศักดิ์สิทธิ์ของธรรมชาติ

A Tour of the Waterfalls of the Provinces (Series), c. 1832–1833, Katsushika Hokusai

โฮคุไซแสดงพลังสร้างสรรค์ที่ท้าทายขนบโดยออกแบบโครงสร้างสายน้ำในแต่ละภาพให้แตกต่างกันออกไป ในบางภาพสายน้ำทอดตัวคล้ายเส้นไหมอันอ่อนช้อย หรืออย่างในภาพน้ำตกอามิดะ หุบเขาแอ่งน้ำทรงกลมเบื้องหน้าน้ำตกถูกเปรียบเปรยว่าคล้ายรัศมีประภามณฑลของพระพุทธเจ้า

สีสันที่โดดเด่นของทั้งชุด เกิดจากเม็ดสีสังเคราะห์นำเข้าจากโลกตะวันตกคือ ‘Prussian blue' ที่เพิ่งแพร่หลายเข้าสู่ญี่ปุ่นในช่วงต้นศตวรรษที่ 19 ด้วยความสดชัดและคงทนไม่ซีดจางง่าย สีน้ำเงินปรัสเซียนช่วยให้ช่างพิมพ์ไล่เฉดสีน้ำเงิน ได้อย่างมีชีวิตชีวาและกลมกลืนกับโทนสีฤดูใบไม้ร่วง ชุดผลงานนี้จึงได้รับการยกย่องเป็นหนึ่งในชุดภาพพิมพ์ทิวทัศน์ที่กล้าหาญและสมบูรณ์แบบที่สุดของศิลปะภาพพิมพ์ญี่ปุ่น


ความนิ่งสงัดและภาพสะท้อนบนผิวน้ำ - Udaipur Castle, Hiroshi Yoshida

เกือบหนึ่งศตวรรษให้หลัง ในยุคโชวะของญี่ปุ่น ศิลปินคนสำคัญของ ‘ขบวนการภาพพิมพ์ยุคใหม่’ อย่าง ‘Hiroshi Yoshida' ได้นำเสนอภาพลักษณ์ของน้ำที่อยู่ขั้วตรงข้ามกับกระแสเชี่ยวกรากของโฮคุไซผ่านภาพพิมพ์แกะไม้ ‘พระราชวังแห่งอุทัยปุระ’ ในปี ค.ศ. 1931 ผลงานชิ้นนี้มีจุดกำเนิดจากการเดินทางท่องอินเดียและเอเชียตะวันออกเฉียงใต้นานกว่าสี่เดือนของโยชิดะ เพื่อเก็บภาพสถานที่สำคัญทางสถาปัตยกรรม ก่อนนำกลับมาสร้างเป็นชุดภาพพิมพ์ชุด ‘อินเดียและเอเชียอาคเนย์’ ในช่วงปี ค.ศ. 1931–1932 

Udaipur Castle, 1931, Hiroshi Yoshida

เรื่องเล่าในภาพเกิดขึ้นอย่างเรียบง่ายและละเมียดละไม ผ่านกรอบสายตาของ ‘ซุ้มโค้งหยัก’ (Multifoils arch) ที่เปิดมุมมองข้ามผืนทะเลสาบ ไปยังหมู่อาคารพระราชวังสีขาวแห่งเมืองอุทัยปุระ ประเทศอินเดีย พร้อมแนวต้นปาล์มและภูมิทัศน์โดยรอบ

ต่างจากพายุของแร็มบรันต์ หรือน้ำตกของโฮคุไซ ‘น้ำ’ ในภาพของโยชิดะ ปราศจากแรงปะทะ หากทำหน้าที่เป็น ‘กระจกเงา’ ที่รับเอาความนิ่งสงัดและภาพสะท้อนของหมู่อาคารไว้บนผิวน้ำ แสงสีน้ำผึ้งอันอบอุ่นอาบไล้กำแพงพระราชวังที่อยู่ไกลออกไป สร้างความรู้สึกสงบสุข นุ่มนวล และเชิญชวนให้ผู้ชมหยุดพินิจถึงความงามเหนือกาลเวลาของอารยธรรมต่างแดน

เบื้องหลังความนุ่มนวลราวภาพสีน้ำคือ การผสานความรู้แบบตะวันตกเข้ากับงานฝีมือช่างไม้ญี่ปุ่นอย่างแนบเนียน โยชิดะเคยรียนการวาดภาพสีน้ำมันแบบตะวันตกมาก่อน  เขาจึงนำเส้นสายที่แม่นยำและบรรยากาศของสีสันที่ละเอียดอ่อนมาถ่ายทอดลงในแม่พิมพ์ไม้ ความพิถีพิถันของเขายังสะท้อนมาตรฐานการทำงาน ที่บางผลงานใช้แม่พิมพ์ 10 ชิ้นแต่พิมพ์ทับซ้อนกันถึง 80 ครั้งเพื่อให้ได้ความนุ่มนวลและผิวสัมผัสอันสมบูรณ์แบบ

ความสำคัญของภาพนี้ อยู่ที่การแสดงให้เห็นศักยภาพของศิลปะภาพพิมพ์ญี่ปุ่ยสมัยใหม่ในการเปิดพรมแดนทางภูมิศาสตร์สู่สายตาสากล โยชิดะซึ่งเป็นที่รู้จักในญี่ปุ่นในฐานะ ‘จิตรกรแห่งขุนเขา’ (Sangakugaka) และเดินทางวาดภาพตั้งแต่เทือกเขาแอลป์ญี่ปุ่น สวิตเซอร์แลนด์ อุทยานแห่งชาติสหรัฐอเมริกา ไปจนถึงทัชมาฮาลในอินเดีย ได้ใช้ผืนน้ำนิ่งสงบในเมืองอุทัยปุระเป็นสื่อกลางเชื่อมโยงสุนทรียศาสตร์แบบช่างศิลป์ญี่ปุ่นเข้ากับสถาปัตยกรรมและจิตวิญญาณของอินเดียได้อย่างกลมกลืน


ตั้งคำถามต่อธรรมชาติของเวลาและภาพถ่าย - A Bigger Splash, David Hockney

‘น้ำ’ ได้ย้ายจากทะเลและทะเลสาบธรรมชาติ มาสู่พื้นที่ส่วนตัวของวัฒนธรรมสมัยใหม่ใน ‘A Bigger Splash' ผลงานชิ้นเอกของ David Hockney ศิลปินชาวอังกฤษผู้มีบทบาทสำคัญใน ‘ขบวนการ Pop Art' สร้างภาพนี้ขึ้นระหว่างเดือนเมษายนถึงมิถุนายน ค.ศ. 1967 ขณะสอนศิลปะที่มหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนีย เบิร์กลีย์ โดยเป็นภาพสุดท้ายและขนาดใหญ่ที่สุด ในชุดภาพสระว่ายน้ำไตรภาค ปัจจุบัยเป็นสมบัติของพิพิธภัณฑ์เทต ในลอนดอน

A Bigger Splash, 1967, David Hockney

เรื่องเล่าของภาพเริ่มต้นด้วยปริศนาทางสายตา ในฉากคือสระว่ายน้ำสีฟ้าเรียบแบนข้างบ้านพักสมัยใหม่สไตล์แคลิฟอร์เนียที่มีประตูกระจก สนามหญ้าสีเขียว และต้นปาล์มสูงสองต้น พร้อมแผ่นกระดานกระโดดน้ำและมวลน้ำสีขาวขนาดใหญ่ที่พุ่งแตกกระจายขึ้นกลางอากาศ ทว่าไม่มีร่างมนุษย์ปรากฏอยู่ในภาพแม้แต่คนเดียว

แรงสาดของน้ำจึงกลายเป็นร่องรอยเพียงหนึ่งเดียวที่บอกเล่าว่า เพิ่งมีคนกระโดดลงไปในสระเมื่อเสี้ยววินาทีก่อนหน้านี้ ความเงียบงันของการไร้ผู้คนสร้างอารมณ์ที่ย้อนแย้งระหว่างบรรยากาศแสงแดดสดใสอันเปี่ยมความหวังและเสรีภาพแบบแคลิฟอร์เนียยุคทศวรรษ 1960 กับความลึกลับและวังเวงอย่างประหลาด 

แนวคิดของฮอคนีย์คือ การตั้งคำถามต่อธรรมชาติของ ‘เวลา’ และ ‘ภาพถ่าย’ โดยเว้นขอบผ้าใบดิบโดยรอบไว้คล้ายกรอบภาพถ่ายโพลารอยด์ เขายังปฏิเสธการสาดสีในภาพ ‘แบบนามธรรม’ ที่อาศัยความฉับพลัน แต่กลับใช้พู่กันขนาดเล็กค่อย ๆ แต้มจุด เส้นโค้ง และรอยหยักทีละน้อยอย่างประณีตเพื่อจำลองการกระจายตัวของน้ำ

ดังที่เขาได้อธิบายกับพิพิธภัณฑ์เทตไว้ว่า เวลาส่วนใหญ่ในการวาดภาพนี้ถูกใช้ไปกับแรงสาดของน้ำ และแรงสาดน้ำนั้นกินเวลาเพียงสองวินาที ในขณะที่ตัวอาคารตั้งอยู่อย่างถาวรตรงนั้น นั่นแหละคือความหมายที่แท้จริงของภาพนี้


ยกแม่น้ำขึ้นกลางอากาศ - The New York City Waterfalls, Ólafur Elíasson

เข้าสู่โลกร่วมสมัยที่ ‘น้ำ’ ในงานศิลปะไม่ได้ถูกจำกัดอยู่บนผืนผ้าใบหรือกระดาษอีกต่อไป แต่ขยายขนาดสู่สถาปัตยกรรมชั่วคราวกลางมหานครในผลงาน ‘น้ำตกแห่งนครนิวยอร์ก’ (The New York City Waterfalls) สร้างขึ้นในปี ค.ศ. 2008 โดย Ólafur Elíasson ศิลปินชาวเดนมาร์ก–ไอซ์แลนด์ ผู้โดดเด่นด้านการนำปรากฏการณ์ธรรมชาติมาสร้างประสบการณ์การรับรู้ให้แก่ผู้ชม

โครงการนี้จัดสร้างร่วมกับมหานครนิวยอร์ก ประกอบด้วยน้ำตกเทียมขนาดมหึมา 4 แห่ง สูง 30–40 เมตร ตั้งอยู่ตามแนวชายฝั่งน้ำ 

The New York City Waterfalls, 2008, Ólafur Elíasson

ความโดดเด่นของผลงานชิ้นนี้คือการผสานวิศวกรรมขนาดใหญ่เข้ากับความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมและการเปิดเผยโครงสร้างอย่างตรงไปตรงมา โครงสร้างหลักใช้นั่งร้านก่อสร้างเหล็กซึ่งเป็นภาพชินตาตามตึกในนิวยอร์ก ประกอบกับรางน้ำ ท่อ ปั๊ม ระบบไฟ LED ระบบกรองแสงยูวี และเครื่องวัดความเร็วลม วางระบบปั๊มที่ใช้พลังงานหมุนเวียนในการสูบน้ำจากแม่น้ำอีสต์โดยตรง ขึ้นไปปล่อยให้ตกลงกลับคืนสู่แม่น้ำสายเดิมโดยไม่นำน้ำจากแหล่งอื่นมาใช้สิ้นเปลือง

ใต้น้ำตกติดตั้งบ่อกรองน้ำแบบแขวนและผ้ากรองพิเศษเพื่อป้องกันไม่ให้ปลาและสัตว์น้ำได้รับอันตราย พร้อมเปิดไฟส่องสว่างหลังพระอาทิตย์ตก และมีมาตรการปิดระบบชั่วคราวหากเกิดลมแรง พายุ หรือภาวะขาดแคลนพลังงานในช่วงอากาศร้อนจัด 

The New York City Waterfalls, 2008, Ólafur Elíasson

ความหมายของน้ำตกแห่งนครนิวยอร์ก อยู่ที่การทำให้สายน้ำที่ชาวนิวยอร์กเดินข้ามทุกวันจนมองข้ามไปกลับมามีตัวตนอีกครั้ง เอเลียสสันไม่ได้เพิ่มวัตถุแปลกปลอมให้แก่เมือง น้ำมาจากแม่น้ำ โครงสร้างคือนั่งร้านก่อสร้าง สิ่งเดียวที่เขาเติมลงไปคือ ‘ความเอาใจใส่’

เมื่อสายน้ำจากแม่น้ำอีสต์ถูกยกขึ้นกลางอากาศ เสียงคำราม ละอองน้ำ และกลิ่นอายความชื้นของน้ำที่ปะทะอากาศได้ดึงดูดสายตาให้ใช้เวลาที่น้ำตกสู่พื้นเป็นมาตรวัดสเกลของสะพาน ตึกระฟ้า และพื้นที่เมือง ทั้งยังกระตุ้นให้ผู้คนต้องเดินเลียบท่าเรือ ข้ามสะพาน หรือลงเรือเพื่อชมน้ำตกทั้งสี่จุด งานชิ้นนี้จึงเป็นหมุดหมายสำคัญของศิลปะสาธารณะร่วมสมัย ที่พิสูจน์ว่างานศิลปะขนาดใหญ่ซึ่งไม่สามารถซื้อขายหรือเก็บรักษาเป็นวัตถุถาวรได้ยังคงสร้างผลกระทบทางวัฒนธรรมและจิตสำนึกทางสิ่งแวดล้อมได้อย่างลึกซึ้ง


ประติมากรรมแก้วหล่อตันทรงกระบอก - Untitled, The sensation of satisfaction at having outstared a baby, Roni Horn

ท่ามกลางผลงานชุด ‘Untitled' อันหลากหลายของ Roni Horn ศิลปินเชิงมโนทัศน์ชาวอเมริกัน ผู้เดินทางไปทำงานและผูกพันกับภูมิประเทศ สภาพอากาศ และสายน้ำในไอซ์แลนด์มาตั้งแต่ปี ค.ศ. 1975 ผลงานที่สื่อสารแก่นแท้ของ ‘น้ำ’ ได้ลึกซึ้งและทรงพลังที่สุดชิ้นหนึ่ง คือประติมากรรมแก้วหล่อตันทรงกระบอก ‘Untitled, The sensation of satisfaction at having outstared a baby' ประติมากรรมสีม่วงลาเวนเดอร์ชิ้นนี้มีขนาดประมาณ 1 เมตร และมีน้ำหนักเกือบ 1.5 ตัน 

Untitled, The sensation of satisfaction at having outstared a baby, 2012–2013, Roni Horn

จุดเด่นที่ทำให้ประติมากรรมชิ้นนี้สื่อถึงน้ำได้อย่างน่าพิศวง เกิดจากคุณสมบัติทางวัตถุของ ‘แก้ว’ และกระบวนการผลิตอันละเอียดอ่อน ชิ้นงานหลอมเทอย่างต่อเนื่องนาน 24 ชั่วโมง และผ่านการหล่อเย็นอย่างแม่นยำเป็นเวลาถึง 4 เดือนเพื่อให้เนื้อแก้วใสบริสุทธิ์

ฮอร์นคงสภาพผิวด้านข้างที่ขรุขระตามร่องรอยของแม่พิมพ์เดิม (as-cast surfaces) และจัดแสดงในสภาพที่เพิ่งออกจากกระบวนการหล่อ ขณะที่พื้นผิวด้านบนสุดเรียบกริบและเว้าโค้งลงเล็กน้อยเป็นแอ่ง เมื่อแสงธรรมชาติตกกระทบผิวเว้าโค้งด้านบน แสงและภาพสะท้อนจะแทรกซึมลงไปในมวลแก้วสีลาเวนเดอร์จนเกิดความรู้สึกเหมือนบ่อน้ำนิ่งที่มีความลึกไร้ก้นบึ้ง มันดูราวกับน้ำที่ถูกตรึงให้ตั้งทรงอยู่รวมกันด้วยแรงดันจากภายใน

อย่างไรก็ตาม ฮอร์นยืนยันว่าเธอไม่ได้จงใจ ‘เลียนแบบ’ รูปลักษณ์ของน้ำ แต่น้ำและแก้วต่างเปิดเผยความจริงทางกายภาพร่วมกัน อารมณ์และความหมายของผลงานชิ้นนี้จึงตั้งอยู่บนคู่ตรงข้ามที่อยู่ร่วมกันอย่างสมดุล ทั้งรูปทรงเรขาคณิตกับภาพสะท้อนที่ลื่นไหล น้ำหนักมหาศาลกับความเบาโปร่งของแสง และความแข็งแกร่งกับความเปราะบาง

รูปลักษณ์ภายในแก้วหล่อจะแปรเปลี่ยนไปตามแสงและมุมมองของผู้เดินชมรอบด้าน ผลงานจึงเปิดพื้นที่ให้ความหมายก่อตัวขึ้นในประสบการณ์เฉพาะตัวของผู้ชมแต่ละคน สมดังปณิธานของศิลปินที่ว่า ผู้เห็นเหตุการณ์ทุกคนล้วนเป็นผู้กำหนดความหมาย

Writerpradhom