
เจาะลึกนิทรรศการ ‘J. M. W. Turner’ ในโตเกียว ท่องโลกแห่งแสง พายุ และความน่าเกรงขาม
พามาเจาะลึกหนึ่งในนิทรรศการสำคัญที่จะพาคุณหลุดเข้าไปยืนอยู่กลางพายุหิมะ แสงอาทิตย์ยามเย็น และเกลียวคลื่นที่โหมกระหน่ำกับนิทรรศการ 'Turner: Painting the Sublime, in Dialogue with Contemporary Art' ณ พิพิธภัณฑ์ศิลปะตะวันตกแห่งชาติ (National Museum of Western Art/NMWA) สวนอุเอโนะ กรุงโตเกียว ซึ่งกำลังจัดแสดงตั้งแต่วันที่ 24 ต.ค. 2026 ถึง 21 ก.พ. 2027 คือจุดหมายทางวัฒนธรรมที่ไม่ควรพลาด
งานย้อนรอยครั้งสำคัญนี้ขนทัพผลงานสีน้ำมันและสีน้ำกว่า 80 ชิ้นของ ‘Joseph Mallord William Turner' จิตรกรเอกชาวอังกฤษผู้ได้ฉายาว่า ‘จิตรกรแห่งแสง’ เดินทางตรงมาจาก ‘พิพิธภัณฑ์เทต’ (Tate Britain) ในกรุงลอนดอน


ความน่าสนใจของนิทรรศการนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่การเดินชมภาพวาดทิวทัศน์ในศตวรรษที่ 19 แต่ภัณฑารักษ์ได้วางโครงสร้างการเล่าเรื่องผ่านพื้นที่จัดแสดง 9 ห้อง ประกอบด้วยบทนำ บทหลัก 7 บท และมุมทดลองสี โดยนำภาพเขียนยุคโรแมนติกของเทอร์เนอร์มาวางเคียงข้างผลงานของศิลปินยุคหลังสงครามและศิลปินร่วมสมัยระดับโลก เพื่อเปิดบทสนทนาข้ามกาลเวลากว่า 200 ปี ชวนให้ผู้ชมเห็นว่าความกังวลต่อธรรมชาติ พลังอุตสาหกรรม และแสงสีในยุคของเทอร์เนอร์ ยังคงสะท้อนอยู่ในโลกปัจจุบันอย่างไร
นิทรรศการนี้ไม่ได้ชวนคุณมาแค่ดูรูปสวย ๆ แต่ชวนมาสัมผัสความรู้สึกที่เรียกว่า ‘ความสุนทรีย์อันน่าเกรงขาม’ (The Sublime) อันเป็นแก่นปรัชญาสำคัญของยุคโรแมนติก
รู้จัก 'J. M. W. Turner' และ ‘ความสุนทรีย์อันน่าเกรงขาม’ (The Sublime)
‘โจเซฟ มัลลอร์ด วิลเลียม เทอร์เนอร์’ (Joseph Mallord William Turner / ค.ศ. 1775–1851) คือหนึ่งในจิตรกรที่ทรงอิทธิพลที่สุดในประวัติศาสตร์ศิลปะตะวันตก และเป็นไอคอนระดับชาติของอังกฤษ จนภาพของเขาปรากฏอยู่บนธนบัตร 20 ปอนด์ในปัจจุบัน

เขาแสดงพรสวรรค์ตั้งแต่วัยรุ่นและได้รับเลือกเป็นสมาชิกถาวรของ ‘ราชบัณฑิตยสถานศิลปะ’ (Royal Academy) ตั้งแต่อายุเพียง 26 ปี เทอร์เนอร์ปฏิวัติวงการภาพวาดทิวทัศน์ด้วยการจับเอาสิ่งที่ไม่เคยหยุดนิ่งอย่างแสงแดด หมอกควัน ทะเลคลั่ง ไปจนถึงไอน้ำและเขม่าควันจากยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมมาถ่ายทอดอย่างมีชีวิตชีวา จนงานที่คลี่คลายสู่ความนามธรรมในช่วงปลายชีวิตของเขากลายเป็นแรงผลักดันสำคัญที่ปูทางไปสู่ศิลปะ Impressionism และศิลปะสมัยใหม่
นิทรรศการในโตเกียวครั้งนี้ เกิดขึ้นต่อเนื่องจากวาระครบรอบ 250 ปีชาตกาลของเทอร์เนอร์ในปี 2025 โดยพิพิธภัณฑ์ศิลปะตะวันตกแห่งชาติ (NMWA) กรุงโตเกียว ร่วมมือกับพิพิธภัณฑ์เทต ผู้ครอบครองคอลเล็กชันเทอร์เนอร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ผ่านแนวคิดหลักของงานคือคำว่า ‘ความสุนทรีย์อันน่าเกรงขาม’ (The Sublime) ซึ่งเป็นหัวข้อปรัชญาที่นักคิดปลายศตวรรษที่ 18 อย่าง ‘Edmund Burke' และ ‘Immanuel Kant' นำมาถกเถียงกันอย่างจริงจัง ก่อนกลายเป็นรากฐานสำคัญของศิลปะยุค Romanticism

อธิบายแบบง่าย ๆ ‘ความสวยงาม’ (Beauty) มักทำให้เรารู้สึกสบายใจ เพลิดเพลิน และอยู่ในความควบคุมได้ แต่ ‘ความน่าเกรงขาม’ (Sublime) คือความรู้สึกตื่นตะลึงจนตัวเล็กนิดเดียวเมื่อเผชิญหน้ากับสิ่งที่ใหญ่โตและทรงพลังเกินกำลังมนุษย์ เช่น หิมะถล่มจากยอดเขาสูง พายุกลางมหาสมุทร หรือปรากฏการณ์บนท้องฟ้า ความรู้สึกนั้นจึงผสมผสานทั้งความงาม ความทึ่ง และความหวาดหวั่นเข้าไว้ด้วยกันอย่างแยกไม่ออก

ไฮไลต์ห้ามพลาด: จากบทสนทนาข้ามยุค สู่ห้องมืดจำลองของเทอร์เนอร์
จุดขายที่โดดเด่นที่สุดของนิทรรศการนี้คือการนำผลงานศิลปะร่วมสมัยมาวาง ‘สนทนา’ (in Dialogue) กับภาพวาดยุคคลาสสิกในห้องเดียวกัน ภัณฑารักษ์นำเสนอแนวคิด ‘การลัดระยะทางของกาลเวลา’ (shortcutting chronological distances) ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากการจัดแสดงถาวร เมื่อครั้งเปิดตัวพิพิธภัณฑ์ 'Tate Modern' ในปี 2000 ที่เคยแขวนภาพ ‘Water Lilies' ของ Claude Monet ไว้ติดกับผลงานของ Richard Long จนเกิดกระแสฮือฮา

การนำงานจากต่างยุคมาจัดแสดงเคียงคู่กันช่วยกระตุ้นให้ผู้ชมตั้งคำถามและเชื่อมโยงด้วยตัวเองว่า ปัญหาเรื่องอุตสาหกรรม ธรรมชาติ ประวัติศาสตร์การล่าอาณานิคม และการรับรู้ทางสายตาตั้งแต่ยุคเทอร์เนอร์ ส่งทอดมาถึงวิกฤตสภาพภูมิอากาศและสังคมร่วมสมัยได้อย่างไร
นิทรรศการได้รวบรวมผลงานของเทอร์เนอร์จากหอศิลป์เทตมาแสดงกว่า 80 ชิ้น ประกอบด้วยภาพสีน้ำมันมากกว่า 40 ชิ้น และผลงานบนกระดาษอย่างสีน้ำและสีทึบแสง (Gouache) อีกกว่า 40 ชิ้น เมื่อรวมกับชิ้นงานยืมจากพิพิธภัณฑ์ในญี่ปุ่นเอง รวมถึงงานของศิลปินยุคหลังสงครามและร่วมสมัย
นอกจากนี้ การได้ชมภาพเขียนของ ‘จิตรกรแห่งแสง’ ภายในอาคารพิพิธภัณฑ์ศิลปะตะวันตกแห่งชาติ ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมมรดกโลกที่ออกแบบโดย ‘Le Corbusier' สถาปนิกผู้ให้กำเนิดสถาปัตยกรรมโมเดิร์น ยังช่วยขับบรรยากาศการชมให้พิเศษยิ่งขึ้น
อีกหนึ่งลูกเล่นที่น่าจดจำตั้งแต่ก้าวแรกคือ การจำลอง ‘ห้องมืด’ (A Darkened Room) ซึ่งอ้างอิงจากเกร็ดชีวิตจริงของเทอร์เนอร์ สมัยที่เขายังมีชีวิตอยู่และเปิดแกลเลอรีส่วนตัวใกล้บ้านพักเพื่อแสดงและขายภาพ เทอร์เนอร์มักให้แขกผู้มาเยือนนั่งรอในห้องที่แสงสลัวก่อน เพื่อลับสายตาและประสาทสัมผัสให้เฉียบคม ก่อนจะเปิดประตูเข้าไปพบความเจิดจ้าของภาพวาด
ถอดรหัส 9 ห้องจัดแสดง: บทสนทนาของเทอร์เนอร์และศิลปินร่วมสมัย
นิทรรศการเล่าเรื่องโดยจัดเรียงผลงานตามธีม ควบคู่ไปกับเส้นเวลาอย่างหลวม ๆ ภายในพื้นที่จัดแสดงรวม 9 ห้อง แบ่งเป็นบทนำ 1 ห้อง บทหลัก 7 บท และมุมพิเศษที่เรียกว่า ‘การทดลองสี’ เส้นเรื่องจะพาผู้ชมออกเดินทางจากท้องทุ่งและหุบเขาในอังกฤษช่วงวัยหนุ่มของเทอร์เนอร์ ข้ามสู่ธารน้ำแข็งเทือกเขาแอลป์ ตำนานประวัติศาสตร์ เมืองเวนิสที่ละลายกลายเป็นแสง ท้องทะเลอันบ้าคลั่ง และจบลงด้วยผลงานบั้นปลายชีวิตที่ทิ้งรูปทรงที่ชัดเจนเหลือเพียงสีสันและอารมณ์

เมื่อเดินผ่านม่านเข้าสู่บทนำ คุณจะพบภาพสีน้ำมันขนาดกะทัดรัดยุคแรกอย่าง ‘Moonlight, a Study at Millbank' จัดแสดงครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ. 1797 จับแสงจันทร์สลัวเหนือแม่น้ำเทมส์ได้อย่างน่าค้นหา ร่วมด้วย ‘Moonlight among Ruins' ที่เทอร์เนอร์บันทึกปรากฏการณ์ด้วยสีน้ำ

ประกอบกับผลงาน ‘Totality' ของ Katie Paterson รังสรรค์ขึ้นในปี ค.ศ. 2016 สร้างเป็นลูกโลกประดับด้วยแผ่นกระจกเงาขนาดเล็กจำนวน 10,000 ชิ้นที่พิมพ์ภาพสุริยุปราคาเต็มดวงจากบันทึกในประวัติศาสตร์ เมื่อแสงตกกระทบลงบนกระจกเหล่านั้น แสงสะท้อนพร่างพราวในความมืดจะเชื่อมโยงความหลงใหลในฟากฟ้าของมนุษย์ข้ามยุคสมัยเข้าด้วยกัน

บทที่ 1
ในบทที่ 1 งานภาพร่างภูมิประเทศในเวลส์และหน้าจากสมุดสเก็ตช์ ‘Scenery from Dartmoor and Devon areas' ในปี ค.ศ. 1814 แสดงให้เห็นความอุตสาหะของเทอร์เนอร์ที่เดินเท้าสำรวจเกาะอังกฤษด้วยตัวเอง โดยวางจัดแสดงคู่กับผลงานของศิลปิน Land Art อย่าง Richard Long ประติมากรรมแผ่นหินชนวนสีแดง (Red Slate Circle) รังสรรค์ขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1988 เพราะทั้งสองต่างเดินเท้าบนทุ่งดาร์ตมัวร์แห่งเดียวกัน


บทที่ 2
จากนั้นในบทที่ 2 พลังธรรมชาติจะทวีความรุนแรงขึ้นในภาพ ‘The Fall of an Avalanche in the Grisons' จัดแสดงครั้งแรกปี ค.ศ. 1810 ภาพนี้ไม่มีเงาของมนุษย์ปรากฏอยู่เลย มีเพียงหินก้อนมหึมาและบ้านเรือนที่ถูกมวลหิมะถล่มกลืนกิน เพื่อสร้างสัมผัสที่เกรี้ยวกราด เทอร์เนอร์ไม่ได้ใช้แค่พู่กัน แต่ใช้ ‘เกรียงปาดสี’ (Palette knife) ขูดสี รวมถึงใช้นิ้วมือเกลี่ยผสมสีลงบนผ้าใบโดยตรง

ถัดจากภาพวาดธารน้ำแข็งบนเทือกเขาแอลป์ปี ค.ศ. 1802 ของเขาอย่าง ‘The Source of the Arveyron below the Glacier du Bois and Mer de Glace' คืองานภาพถ่าย ‘ชุดภาพธารน้ำแข็งละลาย 1999/2019’ (The Glacier Melt Series 1999/2019) ของ Ólafur Elíasson ที่นำภาพถ่ายธารน้ำแข็งจุดเดิม 30 คู่จากปี ค.ศ. 1999 และปี ค.ศ. 2019 มาเทียบให้เห็นการหดหายของน้ำแข็งภายในระยะเวลา 20 ปี สะท้อนผลกระทบต่อเนื่องนับตั้งแต่ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมที่เทอร์เนอร์เคยเฝ้ามอง


บทที่ 3
ในหมวดประวัติศาสตร์และตำนาน เทอร์เนอร์ถ่ายทอดความยิ่งใหญ่และโศกนาฏกรรมผ่านภาพสีน้ำมันขนาดใหญ่อย่าง ‘Apollo and Python' ในปี ค.ศ. 1811, ‘Tivoli: Tobias and the Angel' ราวปี ค.ศ. 1835, ‘The Death of Actaeon, with a Distant View of Montjovet, Val d'Aosta' ราวปี ค.ศ. 1837) และ ‘Bacchus and Ariadne' ราวปี ค.ศ. 1840 เคียงข้างงานจัดวาง ‘Room for Margins' สร้างในปี ค.ศ. 1998 ของ Cornelia Parker ศิลปะจัดวางที่สร้างจากผ้าใบซับหลังซึ่งซึมซับฝุ่นและคราบหมึก





บทที่ 4
ส่วนบทที่ 4 ว่าด้วยเมืองเวนิส เผยให้เห็นการเปลี่ยนผ่านอันน่าทึ่ง จากภาพที่ยังคงเส้นสายสถาปัตยกรรมคมชัดอย่าง ‘Bridge of Sighs, Ducal Palace and Custom-House, Venice: Canaletti Painting' วาดเมื่อ ค.ศ. 1833 สู่ภาพที่โบสถ์และสายน้ำหลอมรวมเป็นม่านแสงสีทองใน ‘Venice – Maria della Salute' ที่วาดหลังจากนั้น 11 ปี


รวมถึงงานสีน้ำอันโปร่งเบาอย่าง ‘Grand Canal, San Simeon Piccolo, Sunset' นอกจากนี้ ภายในงานยังได้รับยืมผลงานชิ้นสำคัญของเทอร์เนอร์ที่เก็บรักษาในญี่ปุ่นอย่าง ‘Helvoetsluys; the City of Utrecht, 64, Going to Sea' วาดขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1832 จากพิพิธภัณฑ์ศิลปะโตเกียวฟูจิ มาร่วมจัดแสดงด้วย


บทที่ 5
เมื่อเข้าสู่ท้องทะเลในบทที่ 5 ชิ้นงานโปรโมตหลักของนิทรรศการอย่าง ‘Hurrah! for the Whaler Erebus! Another Fish!' จัดแสดงครั้งแรกในปี ค.ศ. 1846 จะดึงดูดสายตาคุณทันที แม้ชื่อภาพจะฟังดูฮึกเหิมตามเสียงตะโกนดีใจของนักล่าวาฬ แต่บนผ้าใบกลับเต็มไปด้วยแสงสีขาวนวลจนขอบเขตระหว่างทะเลกับท้องฟ้าเลือนหายไป เผยเพียงเงาร่างมหึมาของวาฬท่ามกลางควันและหมอก

ใกล้กันยังมี ‘Rough Sea with Wreckage' และ ‘Rough Sea with Dolphins' ประกอบกับภาพยนตร์วิดีโอของกลุ่มศิลปิน ดิ โอโตลิธ กรุ๊ป (The Otolith Group) ที่ตั้งคำถามถึงบาดแผลของการค้าทาส โครงสร้างการขูดรีด และระบบทุนนิยมโลก


บทที่ 6-7
ก่อนจบการเดินทาง บทที่ 6 พาผู้ชมมาสงบใจสังเกตผิวน้ำและฟากฟ้ากับภาพอย่าง ‘The New Moon' วาดขึ้นในปี ค.ศ. 1840 ที่มีเจ้าสุนัขสองตัวริมหาดจนกลายเป็นภาพขวัญใจผู้ชม

ก่อนปิดฉากในบทที่ 7 ด้วยงานปลายยุคของเทอร์เนอร์อย่าง ‘Waves Breaking against the Wind' และ ‘Sunset from the Top of the Rigi' ที่แขวนคู่กับ ‘Queen of the Night I' ของ Barnett Newman และ ‘Untitled' (1969) ของ Mark Rothko แสดงให้เห็นว่าเส้นทางที่เทอร์เนอร์บุกเบิกไว้ได้ส่งต่อพลังมายัง Abstract Art ยุคหลังสงครามอย่างชัดเจน




เตรียมตัวก่อนไปชม: ทริคเดินดูงาน ช่วงเวลาแนะนำ และรายละเอียดการเข้าชม
โอกาสที่จะได้ชมผลงานต้นฉบับของเทอร์เนอร์จากพิพิธภัณฑ์เทตกว่า 80 ชิ้นในเอเชียไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยนัก แนะนำให้เผื่อเวลาชมงานประมาณ 75–90 นาที
ทริคในการดูภาพของเทอร์เนอร์คืออย่ามองแค่ระยะประชิด ลองถอยหลังออกมา 2–3 ก้าว คุณจะเห็นรอยแปรงและคราบสีที่ดูเหมือนยุ่งเหยิงรวมตัวกันเป็นคลื่นลม แสงแดด และละอองน้ำที่ราวกับเคลื่อนไหวได้จริง และก่อนออกจากพิพิธภัณฑ์ อย่าลืมแวะชมโซนร้านค้าของที่ระลึกที่นำเสนอความร่วมมือสุดสร้างสรรค์แบบฉบับญี่ปุ่น-อังกฤษ

เราแนะนำให้มารอบค่ำ พิพิธภัณฑ์เปิดถึง 20:00 น. หรือหากมาช่วงเช้าที่ประตูเปิด ให้เดินตรงไปยังห้องด้านในก่อนแล้วค่อยย้อนกลับมาชมบทแรกๆ ในภายหลัง จะเป็นช่วงเวลาที่สงบและคนน้อยที่สุด
นิทรรศการจัดขึ้นห้องนิทรรศการพิเศษ พิพิธภัณฑ์ศิลปะตะวันตกแห่งชาติ (National Museum of Western Art/NMWA) สวนอุเอโนะ จัดแสดงตั้งแต่วันที่ 24 ตุลาคม 2026 ถึงวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2027

โดยหลังจากนี้จะสัญจรไปจัดต่อที่ พิพิธภัณฑ์ศิลปะนากาโนะชิมะ (Nakanoshima Museum of Art) นครโอซากา ตั้งแต่วันที่ 13 มีนาคม ถึงวันที่ 27 มิถุนายน 2027
ราคาค่าเข้าชมบุคคลทั่วไป 2,400 เยน / นักศึกษามหาวิทยาลัย 1,500 เยน / นักเรียนมัธยมปลาย 1,100 เยน / นักเรียนมัธยมต้นลงไปเข้าชมฟรี โดยไม่ต้องจองล่วงหน้า แต่หากไปในช่วงพีค แนะนำให้เผื่อเวลาต่อคิวด้วย
Event
Turner: Painting the Sublime, in Dialogue with Contemporary Art
- สถานที่
- The National Museum of Western Art, Tokyo
- วันที่
- 24 ตุลาคม 2026 – 21 กุมภาพันธ์ 2027
- ค่าเข้าชม
- บุคคลทั่วไป: 2,400 เยน
- นักศึกษามหาวิทยาลัย: 1,500 เยน
- นักเรียนมัธยมปลาย: 1,100 เยน
- นักเรียนมัธยมต้นลงไป: เข้าชมฟรี
- ศิลปิน
- J. M. W. Turner
นิทรรศการย้อนรำลึกผลงานของ ‘J. M. W. Turner' ที่ใหญ่ที่สุดในญี่ปุ่นในรอบ 12 ปี ต่อเนื่องจากวาระครบรอบ 250 ปีชาตกาลของศิลปินเมื่อปีก่อน 2025 โดยรวบรวมภาพเขียนสีน้ำมันและสีน้ำมากกว่า 80 ชิ้นจาก ‘พิพิธภัณฑ์เทต’ ในลอนดอน ซึ่งเป็นเจ้าของคลังผลงานเทอร์เนอร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก คัดสรรโดยภัณฑารักษ์จากทั้งสองพิพิธภัณฑ์จากสองซีกโลก จุดเด่นคือการจัดวางคู่ขนานเพื่อเปิด ‘บทสนทนาข้ามกาลเวลา’ กับศิลปินหลังสงครามโลกครั้งที่สองและศิลปินร่วมสมัยในทุกช่วงตอน เล่าเรื่องหัวใจทางปรัชญาของนิทรรศการ ผ่านแนวคิด ‘ความสุนทรีย์อันน่าเกรงขาม’ (The Sublime)

