เจาะลึกนิทรรศการ ‘J. M. W. Turner’ ในโตเกียว ท่องโลกแห่งแสง พายุ และความน่าเกรงขาม

พามาเจาะลึกหนึ่งในนิทรรศการสำคัญที่จะพาคุณหลุดเข้าไปยืนอยู่กลางพายุหิมะ แสงอาทิตย์ยามเย็น และเกลียวคลื่นที่โหมกระหน่ำกับนิทรรศการ 'Turner: Painting the Sublime, in Dialogue with Contemporary Art' ณ พิพิธภัณฑ์ศิลปะตะวันตกแห่งชาติ (National Museum of Western Art/NMWA) สวนอุเอโนะ กรุงโตเกียว ซึ่งกำลังจัดแสดงตั้งแต่วันที่ 24 ต.ค. 2026 ถึง 21 ก.พ. 2027 คือจุดหมายทางวัฒนธรรมที่ไม่ควรพลาด

งานย้อนรอยครั้งสำคัญนี้ขนทัพผลงานสีน้ำมันและสีน้ำกว่า 80 ชิ้นของ ‘Joseph Mallord William Turner' จิตรกรเอกชาวอังกฤษผู้ได้ฉายาว่า ‘จิตรกรแห่งแสง’ เดินทางตรงมาจาก ‘พิพิธภัณฑ์เทต’ (Tate Britain) ในกรุงลอนดอน

ความน่าสนใจของนิทรรศการนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่การเดินชมภาพวาดทิวทัศน์ในศตวรรษที่ 19 แต่ภัณฑารักษ์ได้วางโครงสร้างการเล่าเรื่องผ่านพื้นที่จัดแสดง 9 ห้อง ประกอบด้วยบทนำ บทหลัก 7 บท และมุมทดลองสี โดยนำภาพเขียนยุคโรแมนติกของเทอร์เนอร์มาวางเคียงข้างผลงานของศิลปินยุคหลังสงครามและศิลปินร่วมสมัยระดับโลก เพื่อเปิดบทสนทนาข้ามกาลเวลากว่า 200 ปี ชวนให้ผู้ชมเห็นว่าความกังวลต่อธรรมชาติ พลังอุตสาหกรรม และแสงสีในยุคของเทอร์เนอร์ ยังคงสะท้อนอยู่ในโลกปัจจุบันอย่างไร

นิทรรศการนี้ไม่ได้ชวนคุณมาแค่ดูรูปสวย ๆ แต่ชวนมาสัมผัสความรู้สึกที่เรียกว่า ‘ความสุนทรีย์อันน่าเกรงขาม’ (The Sublime) อันเป็นแก่นปรัชญาสำคัญของยุคโรแมนติก



รู้จัก 'J. M. W. Turner' และ ‘ความสุนทรีย์อันน่าเกรงขาม’ (The Sublime)  

‘โจเซฟ มัลลอร์ด วิลเลียม เทอร์เนอร์’ (Joseph Mallord William Turner / ค.ศ. 1775–1851) คือหนึ่งในจิตรกรที่ทรงอิทธิพลที่สุดในประวัติศาสตร์ศิลปะตะวันตก และเป็นไอคอนระดับชาติของอังกฤษ จนภาพของเขาปรากฏอยู่บนธนบัตร 20 ปอนด์ในปัจจุบัน

Bank of England £20 note

เขาแสดงพรสวรรค์ตั้งแต่วัยรุ่นและได้รับเลือกเป็นสมาชิกถาวรของ ‘ราชบัณฑิตยสถานศิลปะ’ (Royal Academy) ตั้งแต่อายุเพียง 26 ปี เทอร์เนอร์ปฏิวัติวงการภาพวาดทิวทัศน์ด้วยการจับเอาสิ่งที่ไม่เคยหยุดนิ่งอย่างแสงแดด หมอกควัน ทะเลคลั่ง ไปจนถึงไอน้ำและเขม่าควันจากยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมมาถ่ายทอดอย่างมีชีวิตชีวา จนงานที่คลี่คลายสู่ความนามธรรมในช่วงปลายชีวิตของเขากลายเป็นแรงผลักดันสำคัญที่ปูทางไปสู่ศิลปะ Impressionism และศิลปะสมัยใหม่

นิทรรศการในโตเกียวครั้งนี้ เกิดขึ้นต่อเนื่องจากวาระครบรอบ 250 ปีชาตกาลของเทอร์เนอร์ในปี 2025 โดยพิพิธภัณฑ์ศิลปะตะวันตกแห่งชาติ (NMWA) กรุงโตเกียว ร่วมมือกับพิพิธภัณฑ์เทต ผู้ครอบครองคอลเล็กชันเทอร์เนอร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก ผ่านแนวคิดหลักของงานคือคำว่า ‘ความสุนทรีย์อันน่าเกรงขาม’ (The Sublime) ซึ่งเป็นหัวข้อปรัชญาที่นักคิดปลายศตวรรษที่ 18 อย่าง ‘Edmund Burke' และ ‘Immanuel Kant' นำมาถกเถียงกันอย่างจริงจัง ก่อนกลายเป็นรากฐานสำคัญของศิลปะยุค Romanticism

Self-portrait, c. 1799, J. M. W. Turner

อธิบายแบบง่าย ๆ ‘ความสวยงาม’ (Beauty) มักทำให้เรารู้สึกสบายใจ เพลิดเพลิน และอยู่ในความควบคุมได้ แต่ ‘ความน่าเกรงขาม’ (Sublime) คือความรู้สึกตื่นตะลึงจนตัวเล็กนิดเดียวเมื่อเผชิญหน้ากับสิ่งที่ใหญ่โตและทรงพลังเกินกำลังมนุษย์ เช่น หิมะถล่มจากยอดเขาสูง พายุกลางมหาสมุทร หรือปรากฏการณ์บนท้องฟ้า ความรู้สึกนั้นจึงผสมผสานทั้งความงาม ความทึ่ง และความหวาดหวั่นเข้าไว้ด้วยกันอย่างแยกไม่ออก

Snow Storm: Hannibal and his Army Crossing the Alps, c. 1810-1812, J. M. W. Turner

ไฮไลต์ห้ามพลาด: จากบทสนทนาข้ามยุค สู่ห้องมืดจำลองของเทอร์เนอร์

จุดขายที่โดดเด่นที่สุดของนิทรรศการนี้คือการนำผลงานศิลปะร่วมสมัยมาวาง ‘สนทนา’ (in Dialogue) กับภาพวาดยุคคลาสสิกในห้องเดียวกัน ภัณฑารักษ์นำเสนอแนวคิด ‘การลัดระยะทางของกาลเวลา’ (shortcutting chronological distances) ซึ่งได้รับแรงบันดาลใจจากการจัดแสดงถาวร เมื่อครั้งเปิดตัวพิพิธภัณฑ์ 'Tate Modern' ในปี 2000 ที่เคยแขวนภาพ ‘Water Lilies' ของ Claude Monet ไว้ติดกับผลงานของ Richard Long จนเกิดกระแสฮือฮา

การนำงานจากต่างยุคมาจัดแสดงเคียงคู่กันช่วยกระตุ้นให้ผู้ชมตั้งคำถามและเชื่อมโยงด้วยตัวเองว่า ปัญหาเรื่องอุตสาหกรรม ธรรมชาติ ประวัติศาสตร์การล่าอาณานิคม และการรับรู้ทางสายตาตั้งแต่ยุคเทอร์เนอร์ ส่งทอดมาถึงวิกฤตสภาพภูมิอากาศและสังคมร่วมสมัยได้อย่างไร

นิทรรศการได้รวบรวมผลงานของเทอร์เนอร์จากหอศิลป์เทตมาแสดงกว่า 80 ชิ้น ประกอบด้วยภาพสีน้ำมันมากกว่า 40 ชิ้น และผลงานบนกระดาษอย่างสีน้ำและสีทึบแสง (Gouache) อีกกว่า 40 ชิ้น เมื่อรวมกับชิ้นงานยืมจากพิพิธภัณฑ์ในญี่ปุ่นเอง รวมถึงงานของศิลปินยุคหลังสงครามและร่วมสมัย

นอกจากนี้ การได้ชมภาพเขียนของ ‘จิตรกรแห่งแสง’ ภายในอาคารพิพิธภัณฑ์ศิลปะตะวันตกแห่งชาติ ซึ่งเป็นสถาปัตยกรรมมรดกโลกที่ออกแบบโดย ‘Le Corbusier' สถาปนิกผู้ให้กำเนิดสถาปัตยกรรมโมเดิร์น ยังช่วยขับบรรยากาศการชมให้พิเศษยิ่งขึ้น


อีกหนึ่งลูกเล่นที่น่าจดจำตั้งแต่ก้าวแรกคือ การจำลอง ‘ห้องมืด’ (A Darkened Room) ซึ่งอ้างอิงจากเกร็ดชีวิตจริงของเทอร์เนอร์ สมัยที่เขายังมีชีวิตอยู่และเปิดแกลเลอรีส่วนตัวใกล้บ้านพักเพื่อแสดงและขายภาพ เทอร์เนอร์มักให้แขกผู้มาเยือนนั่งรอในห้องที่แสงสลัวก่อน เพื่อลับสายตาและประสาทสัมผัสให้เฉียบคม ก่อนจะเปิดประตูเข้าไปพบความเจิดจ้าของภาพวาด 


ถอดรหัส 9 ห้องจัดแสดง: บทสนทนาของเทอร์เนอร์และศิลปินร่วมสมัย 

นิทรรศการเล่าเรื่องโดยจัดเรียงผลงานตามธีม ควบคู่ไปกับเส้นเวลาอย่างหลวม ๆ ภายในพื้นที่จัดแสดงรวม 9 ห้อง แบ่งเป็นบทนำ 1 ห้อง บทหลัก 7 บท และมุมพิเศษที่เรียกว่า ‘การทดลองสี’ เส้นเรื่องจะพาผู้ชมออกเดินทางจากท้องทุ่งและหุบเขาในอังกฤษช่วงวัยหนุ่มของเทอร์เนอร์ ข้ามสู่ธารน้ำแข็งเทือกเขาแอลป์ ตำนานประวัติศาสตร์ เมืองเวนิสที่ละลายกลายเป็นแสง ท้องทะเลอันบ้าคลั่ง และจบลงด้วยผลงานบั้นปลายชีวิตที่ทิ้งรูปทรงที่ชัดเจนเหลือเพียงสีสันและอารมณ์

Moonlight, a Study at Millbank, c. 1797, J. M. W. Turner

เมื่อเดินผ่านม่านเข้าสู่บทนำ คุณจะพบภาพสีน้ำมันขนาดกะทัดรัดยุคแรกอย่าง ‘Moonlight, a Study at Millbank' จัดแสดงครั้งแรกเมื่อปี ค.ศ. 1797 จับแสงจันทร์สลัวเหนือแม่น้ำเทมส์ได้อย่างน่าค้นหา ร่วมด้วย ‘Moonlight among Ruins' ที่เทอร์เนอร์บันทึกปรากฏการณ์ด้วยสีน้ำ

Moonlight among Ruins, c. 1820, J. M. W. Turner

ประกอบกับผลงาน ‘Totality' ของ Katie Paterson รังสรรค์ขึ้นในปี ค.ศ. 2016 สร้างเป็นลูกโลกประดับด้วยแผ่นกระจกเงาขนาดเล็กจำนวน 10,000 ชิ้นที่พิมพ์ภาพสุริยุปราคาเต็มดวงจากบันทึกในประวัติศาสตร์ เมื่อแสงตกกระทบลงบนกระจกเหล่านั้น แสงสะท้อนพร่างพราวในความมืดจะเชื่อมโยงความหลงใหลในฟากฟ้าของมนุษย์ข้ามยุคสมัยเข้าด้วยกัน

Totality, 2016, Katie Paterson

บทที่ 1

ในบทที่ 1 งานภาพร่างภูมิประเทศในเวลส์และหน้าจากสมุดสเก็ตช์ ‘Scenery from Dartmoor and Devon areas' ในปี ค.ศ. 1814 แสดงให้เห็นความอุตสาหะของเทอร์เนอร์ที่เดินเท้าสำรวจเกาะอังกฤษด้วยตัวเอง โดยวางจัดแสดงคู่กับผลงานของศิลปิน Land Art อย่าง Richard Long ประติมากรรมแผ่นหินชนวนสีแดง (Red Slate Circle) รังสรรค์ขึ้นเมื่อปี ค.ศ. 1988 เพราะทั้งสองต่างเดินเท้าบนทุ่งดาร์ตมัวร์แห่งเดียวกัน

Scenery from Dartmoor and Devon areas, c. 1814, J. M. W. Turner
Red Slate Circle, 1988, Richard Long

บทที่ 2

จากนั้นในบทที่ 2 พลังธรรมชาติจะทวีความรุนแรงขึ้นในภาพ ‘The Fall of an Avalanche in the Grisons' จัดแสดงครั้งแรกปี ค.ศ. 1810 ภาพนี้ไม่มีเงาของมนุษย์ปรากฏอยู่เลย มีเพียงหินก้อนมหึมาและบ้านเรือนที่ถูกมวลหิมะถล่มกลืนกิน เพื่อสร้างสัมผัสที่เกรี้ยวกราด เทอร์เนอร์ไม่ได้ใช้แค่พู่กัน แต่ใช้ ‘เกรียงปาดสี’ (Palette knife) ขูดสี รวมถึงใช้นิ้วมือเกลี่ยผสมสีลงบนผ้าใบโดยตรง 

The Fall of an Avalanche in the Grisons, c. 1810, J. M. W. Turner

ถัดจากภาพวาดธารน้ำแข็งบนเทือกเขาแอลป์ปี ค.ศ. 1802 ของเขาอย่าง ‘The Source of the Arveyron below the Glacier du Bois and Mer de Glace' คืองานภาพถ่าย ‘ชุดภาพธารน้ำแข็งละลาย 1999/2019’ (The Glacier Melt Series 1999/2019) ของ Ólafur Elíasson ที่นำภาพถ่ายธารน้ำแข็งจุดเดิม 30 คู่จากปี ค.ศ. 1999 และปี ค.ศ. 2019 มาเทียบให้เห็นการหดหายของน้ำแข็งภายในระยะเวลา 20 ปี สะท้อนผลกระทบต่อเนื่องนับตั้งแต่ยุคปฏิวัติอุตสาหกรรมที่เทอร์เนอร์เคยเฝ้ามอง

The Source of the Arveyron below the Glacier du Bois and Mer de Glace, c. 1802, J. M. W. Turner
The Glacier Melt Series 1999/2019, 2019, Ólafur Elíasson

บทที่ 3

ในหมวดประวัติศาสตร์และตำนาน เทอร์เนอร์ถ่ายทอดความยิ่งใหญ่และโศกนาฏกรรมผ่านภาพสีน้ำมันขนาดใหญ่อย่าง ‘Apollo and Python' ในปี ค.ศ. 1811, ‘Tivoli: Tobias and the Angel' ราวปี ค.ศ. 1835, ‘The Death of Actaeon, with a Distant View of Montjovet, Val d'Aosta' ราวปี ค.ศ. 1837) และ ‘Bacchus and Ariadne' ราวปี ค.ศ. 1840 เคียงข้างงานจัดวาง ‘Room for Margins' สร้างในปี ค.ศ. 1998 ของ Cornelia Parker ศิลปะจัดวางที่สร้างจากผ้าใบซับหลังซึ่งซึมซับฝุ่นและคราบหมึก 

Apollo and Python, c. 1811, J. M. W. Turner

บทที่ 4

ส่วนบทที่ 4 ว่าด้วยเมืองเวนิส เผยให้เห็นการเปลี่ยนผ่านอันน่าทึ่ง จากภาพที่ยังคงเส้นสายสถาปัตยกรรมคมชัดอย่าง ‘Bridge of Sighs, Ducal Palace and Custom-House, Venice: Canaletti Painting' วาดเมื่อ ค.ศ. 1833 สู่ภาพที่โบสถ์และสายน้ำหลอมรวมเป็นม่านแสงสีทองใน ‘Venice – Maria della Salute' ที่วาดหลังจากนั้น 11 ปี

Bridge of Sighs, Ducal Palace and Custom-House, Venice: Canaletti Painting, c. 1833, J. M. W. Turner
Venice – Maria della Salute, c. 1844, J. M. W. Turner

รวมถึงงานสีน้ำอันโปร่งเบาอย่าง ‘Grand Canal, San Simeon Piccolo, Sunset' นอกจากนี้ ภายในงานยังได้รับยืมผลงานชิ้นสำคัญของเทอร์เนอร์ที่เก็บรักษาในญี่ปุ่นอย่าง ‘Helvoetsluys; the City of Utrecht, 64, Going to Sea' วาดขึ้นเมื่อ ค.ศ. 1832 จากพิพิธภัณฑ์ศิลปะโตเกียวฟูจิ มาร่วมจัดแสดงด้วย

Grand Canal, San Simeon Piccolo, Sunset, c. 1840, J. M. W. Turner
Helvoetsluys; the City of Utrecht, 64, Going to Sea, c. 1832, J. M. W. Turner

บทที่ 5

เมื่อเข้าสู่ท้องทะเลในบทที่ 5 ชิ้นงานโปรโมตหลักของนิทรรศการอย่าง ‘Hurrah! for the Whaler Erebus! Another Fish!' จัดแสดงครั้งแรกในปี ค.ศ. 1846 จะดึงดูดสายตาคุณทันที แม้ชื่อภาพจะฟังดูฮึกเหิมตามเสียงตะโกนดีใจของนักล่าวาฬ แต่บนผ้าใบกลับเต็มไปด้วยแสงสีขาวนวลจนขอบเขตระหว่างทะเลกับท้องฟ้าเลือนหายไป เผยเพียงเงาร่างมหึมาของวาฬท่ามกลางควันและหมอก

Hurrah! for the Whaler Erebus! Another Fish!, c. 1846, J. M. W. Turner

ใกล้กันยังมี ‘Rough Sea with Wreckage' และ ‘Rough Sea with Dolphins' ประกอบกับภาพยนตร์วิดีโอของกลุ่มศิลปิน ดิ โอโตลิธ กรุ๊ป (The Otolith Group) ที่ตั้งคำถามถึงบาดแผลของการค้าทาส โครงสร้างการขูดรีด และระบบทุนนิยมโลก

Rough Sea with Wreckage, c. 1840–1845, J. M. W. Turner
Rough Sea with Dolphins, c. 1835–1840, J. M. W. Turner

บทที่ 6-7

ก่อนจบการเดินทาง บทที่ 6 พาผู้ชมมาสงบใจสังเกตผิวน้ำและฟากฟ้ากับภาพอย่าง ‘The New Moon' วาดขึ้นในปี ค.ศ. 1840 ที่มีเจ้าสุนัขสองตัวริมหาดจนกลายเป็นภาพขวัญใจผู้ชม

The New Moon, c. 1840, J. M. W. Turner

ก่อนปิดฉากในบทที่ 7 ด้วยงานปลายยุคของเทอร์เนอร์อย่าง ‘Waves Breaking against the Wind' และ ‘Sunset from the Top of the Rigi' ที่แขวนคู่กับ ‘Queen of the Night I' ของ Barnett Newman และ ‘Untitled' (1969) ของ Mark Rothko แสดงให้เห็นว่าเส้นทางที่เทอร์เนอร์บุกเบิกไว้ได้ส่งต่อพลังมายัง Abstract Art ยุคหลังสงครามอย่างชัดเจน 

Waves Breaking against the Wind, c. 1840, J. M. W. Turner
Sunset from the Top of the Rigi, c. 1844, J. M. W. Turner

เตรียมตัวก่อนไปชม: ทริคเดินดูงาน ช่วงเวลาแนะนำ และรายละเอียดการเข้าชม

โอกาสที่จะได้ชมผลงานต้นฉบับของเทอร์เนอร์จากพิพิธภัณฑ์เทตกว่า 80 ชิ้นในเอเชียไม่ได้เกิดขึ้นบ่อยนัก แนะนำให้เผื่อเวลาชมงานประมาณ 75–90 นาที

ทริคในการดูภาพของเทอร์เนอร์คืออย่ามองแค่ระยะประชิด ลองถอยหลังออกมา 2–3 ก้าว คุณจะเห็นรอยแปรงและคราบสีที่ดูเหมือนยุ่งเหยิงรวมตัวกันเป็นคลื่นลม แสงแดด และละอองน้ำที่ราวกับเคลื่อนไหวได้จริง และก่อนออกจากพิพิธภัณฑ์ อย่าลืมแวะชมโซนร้านค้าของที่ระลึกที่นำเสนอความร่วมมือสุดสร้างสรรค์แบบฉบับญี่ปุ่น-อังกฤษ

เราแนะนำให้มารอบค่ำ พิพิธภัณฑ์เปิดถึง 20:00 น. หรือหากมาช่วงเช้าที่ประตูเปิด ให้เดินตรงไปยังห้องด้านในก่อนแล้วค่อยย้อนกลับมาชมบทแรกๆ ในภายหลัง จะเป็นช่วงเวลาที่สงบและคนน้อยที่สุด

นิทรรศการจัดขึ้นห้องนิทรรศการพิเศษ พิพิธภัณฑ์ศิลปะตะวันตกแห่งชาติ (National Museum of Western Art/NMWA) สวนอุเอโนะ จัดแสดงตั้งแต่วันที่ 24 ตุลาคม 2026 ถึงวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2027

โดยหลังจากนี้จะสัญจรไปจัดต่อที่ พิพิธภัณฑ์ศิลปะนากาโนะชิมะ (Nakanoshima Museum of Art) นครโอซากา ตั้งแต่วันที่ 13 มีนาคม ถึงวันที่ 27 มิถุนายน 2027

ราคาค่าเข้าชมบุคคลทั่วไป 2,400 เยน / นักศึกษามหาวิทยาลัย 1,500 เยน / นักเรียนมัธยมปลาย 1,100 เยน / นักเรียนมัธยมต้นลงไปเข้าชมฟรี โดยไม่ต้องจองล่วงหน้า แต่หากไปในช่วงพีค แนะนำให้เผื่อเวลาต่อคิวด้วย 

Event

Turner: Painting the Sublime, in Dialogue with Contemporary Art

สถานที่
The National Museum of Western Art, Tokyo
วันที่
24 ตุลาคม 2026 – 21 กุมภาพันธ์ 2027
ค่าเข้าชม
  • บุคคลทั่วไป: 2,400 เยน
  • นักศึกษามหาวิทยาลัย: 1,500 เยน
  • นักเรียนมัธยมปลาย: 1,100 เยน
  • นักเรียนมัธยมต้นลงไป: เข้าชมฟรี
ศิลปิน
J. M. W. Turner

นิทรรศการย้อนรำลึกผลงานของ ‘J. M. W. Turner' ที่ใหญ่ที่สุดในญี่ปุ่นในรอบ 12 ปี ต่อเนื่องจากวาระครบรอบ 250 ปีชาตกาลของศิลปินเมื่อปีก่อน 2025 โดยรวบรวมภาพเขียนสีน้ำมันและสีน้ำมากกว่า 80 ชิ้นจาก ‘พิพิธภัณฑ์เทต’ ในลอนดอน ซึ่งเป็นเจ้าของคลังผลงานเทอร์เนอร์ที่ใหญ่ที่สุดในโลก คัดสรรโดยภัณฑารักษ์จากทั้งสองพิพิธภัณฑ์จากสองซีกโลก จุดเด่นคือการจัดวางคู่ขนานเพื่อเปิด ‘บทสนทนาข้ามกาลเวลา’ กับศิลปินหลังสงครามโลกครั้งที่สองและศิลปินร่วมสมัยในทุกช่วงตอน เล่าเรื่องหัวใจทางปรัชญาของนิทรรศการ ผ่านแนวคิด ‘ความสุนทรีย์อันน่าเกรงขาม’ (The Sublime)

Writerpradhom